Mini Cursus Leren samenwerken met AI

Tweede cursus voor jou, en ook volledig gratis

Leren samenwerken met kunstmatige intelligentie

Een praktische handleiding

Inleiding: AI gebruiken is één ding, ermee leren samenwerken is iets anders

Kunstmatige intelligentie biedt enorme mogelijkheden. Je kunt ermee schrijven, programmeren, onderzoeken, analyseren, leren, ontwerpen en problemen oplossen.

Toch halen veel mensen maar een klein deel van die mogelijkheden eruit.

Waarom? Omdat effectief samenwerken met AI een vaardigheid is die je kunt ontwikkelen.

Je hoeft geen programmeur, IT-specialist of technisch expert te zijn. Je moet vooral leren hoe je vragen stelt, informatie deelt, opdrachten formuleert en de resultaten beoordeelt.

Deze miniles helpt je om bewuster, efficiënter en veiliger met verschillende AI-systemen samen te werken.

LES 1 – Begrijp met wie je samenwerkt

Niet iedere AI is hetzelfde.

Er bestaan verschillende modellen, aanbieders en gespecialiseerde systemen. Ze hebben verschillende sterke punten, mogelijkheden, beperkingen en manieren van werken.

Voorbeelden:

• ChatGPT: breed inzetbaar voor redeneren, schrijven, uitleg, analyse, programmeren en samenwerken aan projecten.

• Claude: wordt veel gebruikt voor uitgebreide tekstverwerking, programmeren, documentanalyse en complexe opdrachten.

• Google Gemini: sluit aan op het Google-ecosysteem en biedt multimodale mogelijkheden.

• Microsoft Copilot: richt zich onder andere op ondersteuning binnen Microsoft-producten en werkprocessen.

• Lokale AI-modellen: kunnen op je eigen computer draaien en bieden mogelijkheden voor offline gebruik en gegevensverwerking onder eigen beheer.

Let op: de mogelijkheden verschillen per modelversie, abonnement, configuratie en beschikbare hulpmiddelen.

Belangrijk inzicht: behandel AI-systemen niet als uitwisselbare kopieën van elkaar. Ontdek wat ieder systeem goed kan en gebruik het daarvoor.

Praktische oefening

Geef twee verschillende AI-systemen dezelfde opdracht.

Vergelijk vervolgens:

• De kwaliteit van het antwoord.

• De volledigheid.

• De redenering.

• De bruikbaarheid.

• De manier waarop het systeem met onzekerheid omgaat.

Je ontdekt zo welke AI voor welke werkzaamheden geschikt is.

LES 2 – Leer goede opdrachten formuleren

Een AI kan alleen werken met de informatie en instructies die beschikbaar zijn.

Een korte vraag kan voldoende zijn, maar bij grotere opdrachten helpt een duidelijke structuur.

Een goede prompt bevat bij voorkeur vijf onderdelen:

1. Context – Waar gaat het over?

Vertel kort wat de achtergrond is.

2. Doel – Wat wil je bereiken?

Beschrijf het gewenste eindresultaat.

3. Opdracht – Wat moet de AI doen?

Geef concrete instructies.

4. Randvoorwaarden – Wat moet de AI respecteren?

Bijvoorbeeld budget, technische beperkingen, privacy, taalgebruik of bestaande bestanden.

5. Resultaat – Hoe wil je het antwoord ontvangen?

Bijvoorbeeld een stappenplan, tabel, complete code, samenvatting of document.

Voorbeeld van een goede prompt

In plaats van:

"Maak een website."

Kun je schrijven:

"Ik wil een informatieve website ontwikkelen voor mensen die zich willen voorbereiden op noodsituaties.

Het doel is betrouwbare informatie toegankelijk maken voor gewone burgers.

De website moet:

• Overzichtelijk en toegankelijk zijn.

• Geschikt zijn voor desktop en mobiel.

• Praktische stappenplannen bevatten.

• Een rustige en duidelijke vormgeving hebben.

Ik heb beperkte programmeerkennis. Geef mij een complete oplossing en leg uit hoe ik deze kan gebruiken.

Begin met een voorstel voor de structuur voordat je code schrijft."

Het verschil zit niet in de lengte van de prompt, maar in de duidelijkheid van de opdracht.

LES 3 – Geef AI een rol, maar behoud zelf de regie

Je kunt een AI vragen om vanuit een bepaalde deskundigheid naar een probleem te kijken.

Bijvoorbeeld:

• Gedraag je als een ervaren projectmanager.

• Analyseer dit als een softwarearchitect.

• Bekijk dit vanuit het perspectief van een docent.

• Controleer deze tekst als eindredacteur.

• Zoek zwakke plekken in mijn plan.

Dit helpt om het gewenste perspectief duidelijk te maken.

Maar onthoud:

Een AI die gevraagd wordt zich als deskundige te gedragen, is daarmee nog geen gecertificeerde deskundige.

• Controleer belangrijke informatie altijd.

Een bijzonder nuttige opdracht

Vraag niet alleen:

"Wat vind je hiervan?"

Vraag ook:

"Zoek drie mogelijke fouten, risico's of zwakke punten in mijn voorstel."

Een goede AI-samenwerking bestaat niet alleen uit bevestiging, maar ook uit kritische controle.

LES 4 – Werk met meerdere AI-systemen samen

Dit is een van de interessantste mogelijkheden.

Je hoeft niet één AI voor alles te gebruiken.

Je kunt verschillende AI-systemen verschillende taken geven.

Bijvoorbeeld:

AI-rol en Werkzaamheden

• Architect: 

Ontwikkelrichting en structuur bepalen

• Onderzoeker: 

Informatie verzamelen en vergelijken

• Programmeur

    Code ontwikkelen

• Controleur

     Fouten en risico's opsporen

• Redacteur

    Teksten verbeteren

• Projectmanager

    Voortgang en prioriteiten bewaken

Voorbeeld: samenwerken aan een softwareproject

1. Bespreek het doel en de architectuur met AI 1.

2. Laat AI 2 de bestaande code onderzoeken.

3. Laat AI 2 een voorgestelde wijziging uitvoeren.

4. Laat AI 3 de wijziging onafhankelijk beoordelen.

5. Bespreek de bevindingen en beslis wat je accepteert.

Belangrijk: meerdere AI's die hetzelfde antwoord geven, bewijzen niet automatisch dat het antwoord klopt. Ze kunnen dezelfde fout maken.

Laat controle daarom waar mogelijk plaatsvinden aan de hand van onafhankelijke bronnen, tests en meetbare resultaten.

LES 5 – Geef AI voldoende context

Een veelgemaakte fout is verwachten dat een AI alles onthoudt.

Dat is niet vanzelfsprekend.

Een nieuw gesprek kan betekenen dat belangrijke informatie ontbreekt. Ook geheugenfuncties hebben beperkingen.

Bij langdurige projecten is het verstandig om een eigen documentatiesysteem bij te houden.

Leg bijvoorbeeld vast:

• Wat is het project?

• Wat is het einddoel?

• Welke keuzes zijn gemaakt?

• Welke onderdelen zijn afgerond?

• Wat is nog onzeker?

• Wat is de volgende stap?

• Welke afspraken gelden?

Zo kun je informatie tussen verschillende AI-systemen overdragen.

Tip: maak een overdrachtsdocument wanneer je van AI of gesprek wisselt.

Je voorkomt daarmee dat je iedere keer opnieuw moet beginnen.

LES 6 – Leer onderscheid maken tussen feiten en aannames

AI kan overtuigend antwoorden en toch ongelijk hebben.

Dat verschijnsel wordt vaak aangeduid als hallucineren.

Een AI kan bijvoorbeeld:

• Niet-bestaande bronnen noemen.

• Verouderde informatie gebruiken.

• Technische fouten maken.

• Verkeerde conclusies trekken.

• Ontbrekende informatie onbedoeld invullen.

Gebruik daarom deze vijf controlevragen:

1. Is dit daadwerkelijk vastgesteld?

2. Is dit een berekende of afgeleide conclusie?

3. Is dit een aanname?

4. Welke informatie ontbreekt?

5. Hoe kan ik dit onafhankelijk controleren?

Een goede opdracht is:

"Maak onderscheid tussen vastgestelde feiten, afgeleide conclusies, aannames, ontbrekende informatie en onzekerheden. Verzin geen ontbrekende gegevens."

Voor belangrijke medische, juridische, financiële en veiligheidsbeslissingen blijft menselijke deskundigheid noodzakelijk.

LES 7 – Bescherm je privacy

Niet iedere informatie hoort bij een externe AI-dienst terecht te komen.

Denk na voordat je informatie invoert.

Wees voorzichtig met:

• Wachtwoorden.

• Identiteitsgegevens.

• Bankgegevens.

• Medische dossiers.

• Persoonlijke gegevens van anderen.

• Vertrouwelijke bedrijfsinformatie.

Lees ook de privacyvoorwaarden en instellingen van de diensten die je gebruikt.

Wil je meer controle? Onderzoek dan lokale AI-modellen.

Een lokaal model kan zonder internetverbinding functioneren. Dat biedt mogelijkheden om documenten en persoonlijke informatie op je eigen apparatuur te verwerken.

Maar let op: lokaal draaien garandeert niet automatisch volledige veiligheid. Denk ook aan netwerkverbindingen, softwaretelemetrie, toegangsrechten, back-ups en beveiliging van je computer.

LES 8 – Leer AI corrigeren

Je hoeft een slecht antwoord niet zomaar te accepteren.

Je kunt gewoon aangeven wat niet klopt.

Voorbeelden:

• Je hebt mijn opdracht verkeerd begrepen.

• Je bent te ver van het oorspronkelijke doel afgeweken.

• Dit is niet wat ik bedoelde.

• Je hebt informatie ingevuld die ik niet gegeven heb.

• Controleer je eerdere antwoord opnieuw.

• Geef mij een eenvoudigere oplossing.

• Stop met uitbreiden en houd je aan de afgesproken opdracht.

Hoe duidelijker je corrigeert, hoe beter het vervolg kan aansluiten.

Je hoeft daarbij niet technisch onderlegd te zijn.

LES 9 – Voorkom dat AI jouw tijd en aandacht opslokt

AI kan verslavend interessant zijn.

Er is altijd nog iets te verbeteren, onderzoeken, bouwen of uitproberen.

Dat betekent niet dat je alles moet doen.

Een paar praktische adviezen:

• Begin met een duidelijk doel.

• Werk in kleine stappen.

• Parkeer interessante ideeën die niet bij de huidige opdracht horen.

• Laat AI aangeven wanneer iets goed genoeg is.

• Vraag om een korte samenvatting van de voortgang.

• Neem pauzes.

• Laat niet iedere nieuwe mogelijkheid uitgroeien tot een nieuw project.

Een goede opdracht:

"Bewaar de hoofdlijn. Signaleer wanneer we afdwalen en parkeer onderwerpen die niet noodzakelijk zijn voor het huidige doel."

LES 10 – Blijf zelf nadenken

AI kan veel, maar menselijke verantwoordelijkheid blijft belangrijk.

Laat AI je ondersteunen bij:

• Het ontdekken van mogelijkheden.

• Het vergelijken van oplossingen.

• Het leren van nieuwe vaardigheden.

• Het ontwikkelen van ideeën.

• Het uitvoeren van werkzaamheden.

Maar blijf zelf nadenken over:

• Wat je wilt bereiken.

• Welke waarden belangrijk zijn.

• Welke risico's acceptabel zijn.

• Welke informatie betrouwbaar is.

• Welke beslissingen je neemt.

AI moet jouw mogelijkheden vergroten, niet jouw zelfstandigheid verkleinen.

Praktische promptbibliotheek

Onderstaande opdrachten kun je direct gebruiken.

Voor een nieuw project:

"Help mij dit project vanaf het begin structureren. Stel eerst vast wat het einddoel is en maak daarna een realistisch stappenplan."

Voor een ingewikkeld probleem:

"Analyseer dit probleem stap voor stap. Maak onderscheid tussen feiten, aannames en ontbrekende informatie."

Voor een kritische beoordeling:

"Wees kritisch. Zoek fouten, tegenstrijdigheden, risico's en verbeterpunten. Bevestig mijn voorstel niet automatisch."

Voor een technisch project:

"Onderzoek eerst de bestaande situatie. Wijzig niets voordat je hebt vastgesteld wat er al aanwezig is en wat daadwerkelijk ontbreekt."

Voor meerdere AI-systemen:

"Maak een overdracht voor een andere AI. Beschrijf de context, het doel, de gemaakte keuzes, de huidige status en de eerstvolgende opdracht."

Voor het bewaken van de hoofdlijn:

"Bewaar het oorspronkelijke doel. Parkeer niet-noodzakelijke details en geef aan wanneer de oplossing goed genoeg is."

Voor het controleren van een antwoord:

"Controleer je eigen antwoord opnieuw. Welke onderdelen weet je zeker, welke zijn onzeker en welke moeten onafhankelijk worden gecontroleerd?"

Tot slot – De mens blijft aan het roer

Kunstmatige intelligentie is een van de meest ingrijpende technologische ontwikkelingen van onze tijd.

De mogelijkheden zijn enorm. Maar technische vooruitgang alleen is niet voldoende.

We hebben mensen nodig die nadenken over de richting, de toepassing, de verantwoordelijkheid en de gevolgen.

Je hoeft geen programmeur te zijn om met AI iets bijzonders te realiseren.

Je hoeft niet alles zelf te weten.

Je hoeft alleen bereid te zijn om te leren, vragen te stellen, kritisch te blijven en samen te werken.

Ieder heeft zijn eigen mogelijkheden en talenten. AI kan daar iets aan toevoegen.

De toekomst hoeft geen strijd tussen mens en machine te zijn.

We kunnen ook kiezen voor samenwerking.

Technologie met visie. Innovatie met verantwoordelijkheid. Menselijkheid als uitgangspunt.

— AI Vision