Les 6 – Leer onderscheid maken tussen feiten en aannames
6.1 AI kan overtuigend ongelijk hebben
Een van de belangrijkste zaken om te begrijpen is dat AI niet automatisch weet of een antwoord waar is.
AI-systemen kunnen informatie combineren, patronen herkennen en antwoorden formuleren.
Maar ze kunnen ook fouten maken.
Soms worden die fouten zo overtuigend gepresenteerd dat ze nauwelijks opvallen.
Dit wordt vaak hallucineren genoemd.
Voorbeelden:
Een niet-bestaand onderzoek wordt genoemd.
Een verkeerd wetsartikel wordt aangehaald.
Een technisch commando blijkt niet te bestaan.
Een datum of cijfer is onjuist.
Een aanname wordt gepresenteerd alsof het een feit is.
6.2 Leer vijf soorten informatie onderscheiden
Bij het beoordelen van AI-antwoorden kun je de volgende indeling gebruiken.
1. Established – Vastgesteld
Informatie die rechtstreeks uit een betrouwbare bron of waarneming blijkt.
Voorbeeld: een bestand staat daadwerkelijk in een bepaalde map.
2. Derived – Afgeleid
Informatie die op basis van bekende gegevens is berekend of afgeleid.
Voorbeeld: een berekening van de totale bestandsgrootte.
3. Missing – Ontbrekend
Informatie die nodig is, maar niet beschikbaar is.
Voorbeeld: een project heeft geen gedocumenteerde einddatum.
4. Uncertain – Onzeker
Informatie waarvoor geen betrouwbare conclusie mogelijk is.
Voorbeeld: een oorzaak die verschillende verklaringen kan hebben.
5. Assumed – Aangenomen
Informatie die als uitgangspunt wordt gebruikt, maar nog niet is bevestigd.
Voorbeeld: de veronderstelling dat een gebruiker een bepaalde functie nodig heeft.
Deze indeling is bijzonder bruikbaar bij onderzoek, projectontwikkeling en technische werkzaamheden.
6.3 Vraag naar bronnen
Wanneer je actuele of belangrijke informatie nodig hebt, vraag dan om bronnen.
Bijvoorbeeld:
"Onderbouw je antwoord met betrouwbare en controleerbare bronnen. Vermeld de publicatiedatum en geef aan welke onderdelen je niet hebt kunnen verifiëren."
Controleer vervolgens of de bronnen daadwerkelijk bestaan en de beweringen ondersteunen.
Een bronvermelding alleen is geen garantie voor juistheid.
6.4 Gebruik onafhankelijke controle
Bij belangrijke onderwerpen is het verstandig om informatie buiten de AI te controleren.
Denk aan:
Officiële overheidsinformatie.
Wetenschappelijke publicaties.
Fabrikantdocumentatie.
Officiële technische handleidingen.
Gekwalificeerde deskundigen.
Bij medische, juridische, financiële en veiligheidskwesties is extra voorzichtigheid nodig.
Praktijkopdracht
Vraag een AI:
"Leg uit wat de belangrijkste regels zijn voor het bewaren van persoonsgegevens op een website."
Vraag daarna:
"Verdeel je antwoord in vastgestelde feiten, aannames, onzekerheden en informatie die nog gecontroleerd moet worden. Geef officiële bronnen."
Controleer vervolgens minimaal één bron.
Wat neem je mee uit deze les?
Vertrouw niet uitsluitend op de overtuigingskracht van een antwoord. Leer kijken naar bewijs, herkomst en onzekerheid.